Küləklə hərəkət edən gəmilər

Quran ayələrində müxtəlif mövzularda nümunələr verilir. Bunlardan biri də gəmilərin küləklərin təsiri ilə dəniz üzərindəki hərəkətləridir. Şura surəsindəki ayədə Rəbbimiz belə buyurur.

Qurana tənqid yönəldən dairələr tərəfindən bu ayədən istifadə olunur. Bu iddiaya görə “günümüzdə gəmilər texnologiyanın verdiyi imkanlarla artıq küləklə deyil, mühərrik gücü ilə hərəkət edir. Buna görə də bu nümunə keçərli deyil. Gələcəklə bağlı bu vəziyyət qabaqcadan görülmədiyi üçün yanlış nümunə verilmişdir.”

Hər şeydən əvvəl bu iddianın çox zoraki olduğunu bildirmək istəyirəm. Bu ayədə bildirilən gəminin o dövrdə insanların gördüyü və küləklə hərəkət edən gəmilər olduğu anlaşılır. Bundan əlavə, ayədə keçən “gəmi” sözü araşdırıldıqda mövzu daha yaxşı anlaşılacaq. Ərəbcədə ümumi mənada “gəmi” sözünün qarşılığı “el- sefinu” dur. Lakin bu ayədə “el-cevari” sözü işlədilmişdir. Tərcümə edildikdə bu söz də gəmi kimi məallarda çevrilir. Bu söz cərəyan etmək, axmaq mənasına gələn “Cerea” felindən törəyir. Köhnə türk dilində işlənən “ceryanda (küləkdə) kalmak da bu kökdən gəlir. Hərfi-cər ilə işlənərsə “cereyne” sözü də “gəmilərin xoş bir küləklə onları alıb apardığı.” mənasına gəlir. Yenə eyni kökdən törəyən “cariyetün” sözü isə gəmi, bulud, külək mənalarında işlənir. (Mənbə: Kuran’ı Kerim Lügatı, Timaş Yayınları, syf:121)

Buna görə də bu sözü yalnız gəmi kimi tərcümə etmək tam qarşılığını vermir. Türk dilindən bir nümunə vermək lazım gəlsə, “yelkenli” sözü bir gəmi növüdür. Amma bu sözün içində o gəminin necə hərəkət etdiyi də izah olunur. Yelkənli deyildikdə bu növ gəmilərin küləklə hərəkət etdiyi ifadə edilmiş olur. Oxşar şəkildə yuxarıdakı ayədə gəmi deyə tərcümə edilən “el-cevari” sözünün içində küləklə hərəkət etdiyi ifadəsi onsuz da var. Bu məna sözün kökündə mövcuddur. Nəticə olaraq ayədə ifadə edilən, o dövrdə insanların gördüyü, küləklə hərəkət edən gəmilərdir. Onsuz da o ayədə işlədilən və gəmi kimi tərcümə edilən sözün özü də küləklə hərəkət edən gəmi mənasına gəlir. Bu mövzuda edilən tənqidlərin yanlış olduğu ortadadır. Bu tənqidin dilə gətirilməsinin səbəbi ərəbcə bilik çatışmazlığı və qərəzdir. Əgər ayəyə qərəzsiz baxılsa, nəzərdə tutulan məna asanlıqla anlaşılır. Bundan əlavə, qısaca ayədə keçən sözün kökü araşdırılsa, mövzu göründüyü kimi asanlıqla həll oluna bilir.

Onsuz da ayədə verilmək istənilən mesaj aydındır. Əgər bu həyatımızda nəsə edə biliriksə, ya da nəsə baş verirsə, bunun bir səbəbi var. Əgər bunu təmin edən şey aradan qaldırılsa, o iş-oluş da qalıb qalar.

Günümüzdə gəmilər istəsə günəş enerjisi ilə hərəkət etsinlər. Yenə dəyişən bir şey yoxdur. Bu dəfə günəşin işığı dayandırılsa, dünyamıza çatmasa gün işığı, gəmimiz qalıb qalar.

Ya da gəmi avarlarla hərəkət edirsə, bu dəfə bu yolla hərəkəti təmin edən fizika qanunları aradan qalxsa, gəmi hərəkətsiz qalar.

Təbii ki, burada izah edilən şey həyatın hər sahəsi üçün də keçərlidir. Həyati bir orqanımız dayansa, həyatımız da davam edə bilməz. Bir təyyarənin və ya quşun havada qalmasını təmin edən fizika qanunları aradan qalxsa, onlar uça bilməzlər.

Qısası, buradakı “yelkənli gəmi” həm “yelkənli gəmini”, həm “digər bütün texnoloji vasitələri”, həm də həyatımızdakı “həyata keçirdiyimiz və ya baş verən bütün işləri” izah edir.

Bütövün kiçik bir hissəsi verilərək o bütöv göz önünə gətirilir.

Özümüzün etdiyimizi və ya öz-özünə baş verdiyini zənn etdiyimiz hər şey, əslində Allahın yaratdığı nizamla və/və ya yaratdığı digər şeylərlə baş verə bilir. Ya da başqa sözlə, bunları Rəbbimiz həyata keçirir.