İslam terroru lənətləyir: İslamın kitab əhlinə münasibəti

Dövrümüzdəki terror problemi ilə yanaşı, əhəmiyyətli bir məsələ də Qərb və İslam dünyası arasındakı münasibətlərdir. Bilindiyi kimi, 90-cı illərdən etibarən bəzi müşahidəçilər yanlış inancla Qərb və İslam dünyası arasında münaqişə olacağını irəli sürmüşdülər. Samuel Hantinqtonun məşhur “Mədəniyyətlər qarşıdurması” tezisinin əsas mövzusu da budur. Halbuki E.Seid tərəfindən daha doğru ifadə edilən “Cəhalətlər qarşıdurması” tezisi hər iki mədəniyyətin daxilindəki bəzi radikal və bilgisiz ünsürlərin mübaliğəsindən qaynaqlanan xəyali ssenariyə əsaslanır. S.Hantinqtonun “mədəniyyətlər qarşıdurması” fikri elmi və vicdani heç bir dəlili olmayan nəzəriyyədir.

Tarix boyu yer üzünün hər bölgəsində müxtəlif mədəniyyətlər mövcud olmuşdur və bunlar qarşılıqlı sosial-mədəni əlaqələr qurmaqla bir növ mədəniyyət mübadiləsi etmişlər. Hər irq və millət fərqli mədəniyyətə malikdir və hər birinin ayrı xüsusiyyətləri mövcuddur. İnsanlar qarşılıqlı şəkildə həmin mədəniyyətlərdən yeni şeylər öyrənirlər.

Bu qarşıdurma iddiası yaxın keçmişdə kommunizm vasitəsilə sınanmış və ortalığa 20-ci əsrin qanlı nəticəsi çıxmışdır. Halbuki hazırda dünyanın münaqişəyə deyil, ümumbəşəri sülhə ehtiyacı var. Bundan başqa, münaqişə yönlü siyasət heç bir fayda verməz. İslam və Qərb mədəniyyətləri arasında heç bir qarşıdurma ola bilməz. Çünki Qərb mədəniyyətinin əsasını təşkil edən musəvi-xristian inancı İslama qarşı deyil, əksinə, tam ittifaq halındadır.

Quranda musəvi və xristianlar “kitab əhli” adlandırılır. Bunun səbəbi hər iki din mənsublarının Allahın vəhy etdiyi ilahi kitablara tabe olmasıdır. İslamın kitab əhlinə baxışı çox ədalətli və mərhəmətlidir. Bu ədalət hələ İslamın zühur etdiyi illərdə Quranın əsaslarına görə formalaşmışdır. Bilindiyi kimi, o dövrdə Məkkədəki bütpərəstlərin təzyiq və işgəncəsi altında inanclarını qorumağa çalışan müsəlmanların sayı az idi. Təzyiqin artması ilə müsəlmanlar Məkkəni tərk edib ədalətli rejimə sığınmağa qərar verdilər. Peyğəmbərimiz hz.

Muhəmməd (səv) onlara Efiopiyadakı xristian kralı Nəcaşiyə sığınmağı nəsihət etdi. Müsəlmanlar orada onları sevgi və hörmətlə qarşılayan çox ədalətli rejimlə qarşılaşdılar. Kral Nəcaşi müsəlmanların təslim edilməsini istəyən elçiləri rədd etdi və onların ölkədə azad yaşaya biləcəyini açıqladı. Xristianların şəfqət və mərhəmət anlayışına əsaslanan bu davranışları Quran ayələrində belə açıqlanır:

Kitab əhlinin müsəlmanlarla ortaq inanc və dəyərləri Xristian və müsəlmanların inancı bir çox yöndən müştərəkdir. Musəvilik də İslamla ortaq inanclara malikdir. Allah Quranda müsəlmanların kitab əhli ilə imanda birləşdiyini “Biz həm özümüzə nazil olana, həm də sizə nazil olana iman gətirdik. Bizim də məbudumuz, sizin də məbudunuz birdir. Biz yalnız Ona itaət edirik” (Ənkəbut surəsi, 46) ayəsi ilə bildirir.

Quranda xristian və yəhudilər kitab əhli olaraq adlandırılmışdır. Quranda kitab əhlinə qarşı hörmət, sevgi, mərhəmət və diqqət göstərilməsi əmr edilir. Hər iki dinin mənsubları Allahın vəhy etdiyi dinlərə inanır və müsəlmanlarla eyni əxlaqi dəyərləri müdafiə edirlər.

Hər üç dinin mənsubları:

• Allahın bütün dünyanı yoxdan yaratdığına və bütün maddəyə sonsuz qüdrəti ilə hakim olduğuna inanır.

• Allahın canlıları və insanı möcüzəvi şəkildə yaratdığına və insanın Allahın verdiyi ruha malik olduğuna inanır.

• Ölümdən sonra dirilməyə, cənnət və cəhənnəmin, həmçinin mələklərin varlığına iman gətirir, Allahın həyatımızı qədərlə (tale) yaratdığına inanır.

• Tarix boyu Allahın insanlara hz. Nuh, hz. İbrahim, hz. İshaq, hz. Yusif və hz. Musa kimi bir çox peyğəmbər göndərdiyinə inanır və bütün peyğəmbərləri sevir.

Bir ayədə müsəlmanların peyğəmbərlər arasında heç bir fərq qoymadıqları belə deyilir:

Peyğəmbər Rəbbi tərəfindən ona nazil edilənə inanmış və möminlər də iman gətirmişlər. Hamısı Allaha, Onun mələklərinə, kitablarına və peyğəmbərlərinə iman gətirərək dedilər:

Yalnız imani mövzularda deyil, əxlaqi dəyərlər mövzusunda da kitab əhlinin inancı müsəlmanlarla oxşardır. Dövrümüzdə fahişəlik, narkotik asılılığı kimi əxlaqsızlıqların, eqoist və amansız insan modelinin sürətlə yayıldığı dünyada kitab əhli və müsəlmanlar eyni dəyərlərə inanırlar: namus, iffət, təvazökarlıq, fədakarlıq, dürüstlük, şəfqət və mərhəmət...

90-cı illərdən bəri gündəmdə yer alan “tarixin sonu” və “mədəniyyətlər qarşıdurması” düşüncələrinin yayıldığı dövrdə hər ölkə çox çətin günlər yaşayır. Dövrümüzdə müsəlmanlarla yanaşı, kitab əhli mənsubları da getdikcə yayılan fahişəlik, narkotik asılılığı və homoseksuallıq kimi qeyri-əxlaqi hərəkətlərə qarşı mübarizə aparırlar. Hər üç dinin mənsubları iffət, dürüstlük, fədakarlıq kimi xüsusiyyətləri ən böyük fəzilət kimi qəbul edir.

Bu fikirlərin isə heç bir əsası yoxdur və bunlarla problemi həll etmək mümkün deyil. Təcrübələr birinin bədbəxtliyi üzərinə xoşbəxtlik qurmağın mümkün olmadığı göstərir. İndi problemi həll etməyin yolunu tapmaq zamanıdır. Bunun yollarından biri Quranın kitab əhlinə verdiyi dəyərin doğru anlaşılmasıdır.

Bu ayə müxtəlif kitab əhlinin müsəlmanlar üçün dəyərindən bəhs edir.

Ayənin hökmünə görə, müsəlman kişi kitab əhlinin qadınları ilə evlənə bilər. Bu, çox önəmli məsələdir. Çünki Quranın “Murdar qadınlar murdar kişilərə, murdar kişilər isə murdar qadınlara, eləcə də təmiz qadınlar təmiz kişilərə, təmiz kişilər də təmiz qadınlara layiqdirlər” (Nur surəsi, 26) hökmünə əsasən, müsəlmanlar təmiz və yaxşı insanlarla evlənməlidirlər. Bu hökm musəvi və xristianların təmiz və yaxşı insanlar olduğunu göstərir.

Bununla yanaşı, bu ayə əhəmiyyətli məqamı göstərir. Bir müsəlman musəvi və ya xristian xanımla evlənir, ona: “canım, sevgilim”, – deyə xitab edir, bütün ömrünü və hətta axirət həyatını belə onunla birlikdə keçirməyə niyyət edir. Bu insan dünya həyatı boyu bütün çətinlik və gözəllikləri paylaşdığı yeganə insan olur. Xəstələndikdə qulluğunda durur və bir-birinə güvənirlər. Bir insan həyatını birgə keçirdiyi, canını əmanət etdiyi və uşaqlarının anası olan sevgilisinə xristian və ya musəvi olduğu üçün anidən düşmən kəsilib ona lənət edərmi? “Bu ağac mənə xəbər verdi ki, zövcəm musəvidir və onun arxasında gizlənib”, – deyərək onu öldürməyə qərar verərmi? Bunu ancaq ruhi xəstə edə bilər. Qurana tabe olan ağlı başında müsəlman üçün musəvi və xristiana sevgi ölçüsü bu ayəyə görədir.

Ayədə bundan başqa, kitab əhlinin yeməyinin halal olduğu da bildirilir. Bu, əhəmiyyətli mövzudur, çünki müsəlmanlar yemək zamanı haramlara diqqət etməlidir. Donuz əti, Allah adına kəsilməmiş heyvan əti müsəlmanlara haramdır.

Kitab əhlinin yeməklərinin müsəlmanlara halal edilməsi onların etibarlı Müsəlmanlar həm özlərinin, həm də kitab əhlinin sülh şəraitində ibadətlərini yerinə yetirmələrini, daima yardımlaşma içində yaşamalarını istəyirlər.

olduğunun zəmanətidir. Eyni şey kitab əhlinə də aiddir və ayənin hökmünə görə, müsəlmanların da yeməyi onlara halal edilmişdir.

Burada başqa dostluq mesajına da diqqət yetirmək lazımdır. Kitab əhli və müsəlmanlar eyni süfrədə otura və bir-birinə qonaq gedə bilərlər. Kin və nifrət mühiti deyil, dostluq və qardaşlıq mühiti təsvir edilir.

Kitab əhlinin mövqeyindən təkcə bu ayə bəhs etmir. Allah Quranda kitab əhlinin bir qismini tərifləyir. Həmin ayələr aşağıdakılardır:

Ayələrdən də anlaşıldığı kimi, Quranda səmimi olan musəvi və xristianlar təriflənir və mükafatla müjdələnirlər. Allah onların cənnətə girəcəyini buyurur.

Bu, Allahın sevgi ifadəsidir. Allahın razı olduğu və sevdiyi insana müsəlman düşmən ola bilərmi? Qurana görə, ola bilməz və bu cür düşmənlik günahdır. Beləliklə, xurafatçılar Quran ayələrinə baxmayaraq, saxta hədisləri əsas alıb kitab əhli düşmənliyini yaymaqla günaha girirlər. Ən doğru olan kitab əhlini gözəl üslubla İslama dəvət etmək, qərarı isə onların öhdəsinə buraxmaqdır.

Müsəlmanlar kitab əhlini Allahın birliyinə dəvət etməlidirlər İçərilərindən zülm edənlər istisna olmaqla, kitab əhli ilə ən gözəl tərzdə mübahisə edin və deyin:

Bu ayələrdən göründüyü kimi, müsəlmanların vəzifəsi kitab əhlini öldürmək, lənətləmək və onlara kin bəsləmək deyil. Müsəlmanlar kitab əhlini gözəl tərzdə Allahın birliyinə çağırmalıdırlar. Tövhid inancı hər üç dində əsasdır.

Müsəlmanlar onlarla görüşüb təbliğ etməli, onları Allahın birliyinə və endirilən haqq kitabların hamısına inanmağa çağırmalıdırlar. Aralarında dostluq münasibətləri olmalıdır.

Qurana əsasən, musəvilərin müqəddəs torpaqlarda yaşamaq hüququ var Ümumiyyətlə, bir qisim müsəlmanların Quran ayələri və İslamla bağlı bilgiləri az olduğuna görə musəviləri müqəddəs torpaqlardan uzaqlaşdırıb İsrail dövlətini xəritədən silmək niyyətindədirlər. Halbuki onlar bunu etməklə Qurana müxalif davrandıqlarını dərk etmirlər. Qurana görə, müqəddəs torpaqlarda Qurana görə, müqəddəs torpaqlarda müsəlmanlar kimi yəhudi və xristianlar da Qiyamətə qədər var olacaqlar və hər üç ilahi dinin mənsubları daim birlikdə sülhü və sevgini hakim edib qardaşlıq içində yaşayacaqlar.

yaşamaq musəvilərin haqqıdır. Ayələrdə bununla bağlı belə xəbər verilir: O zaman Musa öz qövmünə demişdi: “Ey qövmüm! Allahın sizə olan nemətini xatırlayın. O, sizin aranızdan peyğəmbərlər göndərdi, sizi hökmdarlar təyin etdi və aləmlərdən heç kəsə vermədiyini sizə verdi.

Bundan sonra İsrail oğullarına:

Ayələrdə açıqca göründüyü kimi, musəvilər həm Tövrata, həm də Qurana əsasən, müqəddəs torpaqlarda yaşamalıdır. Onların o yerlərdə yaşaması əsil müsəlmanlar üçün xoşdur. Allahın 3000 illik vədinin gerçəkləşdiyini görmək, hz.

İbrahim və hz. Musanın dediklərinin baş verdiyinə şahid olmaq böyük müjdədir. Allah bunu minlərlə il əvvəl bildirmişdir və biz bu möcüzəni hazırda görürük.

Bu, həyəcanverici haldır. Bunu xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, Allah Tövrat və Quranda gerçək iman sahiblərinə sülhü şərt qoyur.

Müqəddəs torpaqlarda musəvilər də, müsəlman və xristianlar da yaşayacaqlar və o bölgədə sülhü hakim edəcəklər. O yerdəki torpaqlar hər kəsə bəs edir. Oradan heç kim çıxarılmayacaq və ev-eşiyini tərk etməyəcək. Bu həm müsəlmanlar, həm də kitab əhli üçün ibadətdir. Allah hamımıza sülh diləyir.

Qurana əsasən, monastırlara, kilsə və sinaqoqlara hörmət göstərilməlidir Qurandan öyrəndiyimiz başqa önəmli həqiqət odur ki, müsəlmanlar kitab əhlinin ibadət məkanlarına son dərəcə hörmətlə yanaşmalıdırlar.

Quranda kitab əhlinin ibadət məkanları olan monastır, kilsə və sinaqoqlardan Allahın qoruduğu yerlər kimi bəhs edilir:

Bu ayə hər müsəlmana kitab əhlinin məbədlərinə hörmət göstərməyin və o yerləri qorumağın əhəmiyyətini göstərir. Allah Quranda müsəlmanlara, ümumiyyətlə, heç bir qövmə qarşı düşmənlik bəsləməməyi əmr edir. Bir çox ayədə müşriklərə qarşı belə ədalətli olmağı buyurur. Peyğəmbərimiz (səv) kitab əhli ilə yanaşı, müşriklərlə də cəmiyyətdə rifahın bərqərar olması üçün bəzi müqavilələr bağlamışdır. Müşriklərə qarşı hər zaman ədalətli davranılmış, onların qorunub himayə Peyğəmbərimiz tərəfindən qəbul edilmişdir.

Məscid, kilsə və sinaqoqlar Allahın adının xatırlandığı, Allaha ibadət edilən xüsusi məkanlardır. Allah Quranda bu ibadət yerlərinin hamısına hörmət edilməsinin və bu məkanların qorunmasının zəruriliyinə diqqət çəkir.

olunması tələbi Bu himayə “hər hansı haqsızlığa məruz qaldıqda və ya hücum edildikdə Peyğəmbərin himayəsi altına keçmək və ona sığınmaq” demək idi. Həyatı boyu Peyğəmbərimizdən bir çox qeyri-müsəlman və müşriklər himayə istəmişlər, beləliklə, onların təhlükəsizliyi Peyğəmbərimiz (səv) tərəfindən təmin edilmişdir. Çünki Allah “Tövbə” surəsində müşriklərin sığınacaq tələblərinin qəbul edilməsini əmr etmişdir. Həmin ayə belədir:

Musəvi və xristianlar kitab əhlidir, yəni Allahın endirdiyi kitaba tabe olublar, doğru-yanlış və halal-haram anlayışlarına sahibdirlər. Hamısı axirətə iman gətirir, etdiklərinin hesabını verəcəyini bilir, Allahın elçilərini qəbul edirlər. Bunlar müsəlmanların kitab əhli ilə birləşəcəyi ortaq inanc əsasının olduğunu göstərir.

Ortaq kəlmədə birləşmək Allah Quranda müsəlmanlara kitab əhli ilə ortaq kəlmədə birləşmək üçün əmr edir:

Xristian və musəvilərə səslənirik: Allaha inanan və vəhyinə itaət edən insanlar olaraq “iman” kəlməsində birləşək. Hamımız yaradıcımız Allahı sevib əmrlərinə tabe olaq. Allahın bizi daha da doğruya çatdırması üçün dua Müsəlman, xristian və yəhudi olan bütün inanclıların bir olub Allaha qəlbən yönəlməsi ilə dünyadakı bütün pisliklərin sonu gələcəkdir.

edək. Kitab əhli və müsəlmanlar ortaq kəlmədə birləşsələr və bir-birinin düşməni deyil, dostu olduqlarını anlasalar, dünya fərqli məkan olar. Şəfqət, sevgi və elm ilə xurafat və dinsiz cərəyanlara qarşı fikri mübarizə aparılsa, əsrlərlə davam edən ədavət, münaqişə və terror hadisələri sona çatar; ortaq kəlmə üzərində hüzur içində mədəniyyət qurular.

Bəzi əhəmiyyətli məsələlər var ki, müsəlmanlar bunlarda diqqətli olmalıdırlar. Unutmaq olmaz ki, Allahın bizə fərqli millət və inanclar haqqında açıqladığı meyarlar açıq-aşkardır: Quran əxlaqı hər cür irqçiliyi ortadan qaldırır.

Quranda keçmişdə yaşayan bəzi musəvilərin xətalarından dolayı tənqid olunduğu doğrudur. Lakin bunlar müsəlmanların musəvilərə qarşı ədavət aparmasına qətiyyən səbəb olmamalıdır. Bir qisim musəvilərin işlədiyi günahlar əsla musəvi dininə və millətinə aid edilə bilməz. Quranda bizə insanlar haqqında müəyyən irq, xalq və ya dinə mənsub olduqları üçün hökm verməmək əmr olunur. Fərqli insan cəmiyyətlərində həm yaxşı, həm də pis insanlar mövcuddur. Quranda buna diqqət çəkilir. Məsələn, kitab əhlinin bir qisminin Allaha və dinə qarşı üsyankar davrandığı söyləndikdən sonra bunun istisnası da xəbər verilir:

Allah hər elçiyə Allahın tək olduğunu, bütün ibadət və itaətin yalnız Ona yönəlməli olduğunu vəhy etmişdir. Lakin elçilərin təbliğ etdiyi insanların bir qismi doğru yola yönəlir, bir qismi isə inkar edir. Bəziləri yaxşıların tərəfində olub, bəziləri də pis yola düşürlər. Bu, Allahın qanunudur. İman gətirənlər bunu bilməli, hər dindən gözəl əxlaqlı və səmimi dindarların olduğu kimi, əxlaqsız insanların da olacağını unutmamalıdırlar.

Arzumuz budur ki, insanlar irqçi düşüncələrdən uzaqlaşıb millətindən və inancından asılı olmayaraq, sülh içində yaşasınlar və hər kəsə hörmət göstərilən bir dünya qursunlar. Şübhəsiz ki, iman gətirənlərin birləşib xurafat və dinsiz ideologiyalara qarşı aparacağı fikri mübarizə sülh və hüzuru təmin edəcək. Allah ayələrdə belə buyurur:

Kitab əhli və müsəlmanlar niyə birlikdə hərəkət etməlidir?

Xristianlıq, musəvilik və İslamı bir-birinə yaxınlaşdıran, birlikdə hərəkət etməyin əhəmiyyətini göstərən başqa bir məqam da dinsiz fəlsəfələr və bunların səbəb olduğu fəlakətlərdir. Bununla yanaşı, hər üç İlahi dinə sonradan əlavə edilən radikal düşüncələrin təxribatlarıdır.

Dövrümüzün ən tanınan və insanlara ən çox zərər verən ideologiyaları arasında materializm, kommunizm, faşizm, anarxizm, irqçilik, nihilizm və ekzistensializm kimi cərəyanları göstərmək olar. Bunların kainat, cəmiyyət və insan haqqındakı saxta və aldadıcı düşüncələrinə inanan bir çox insan imanını itirmiş və ya şübhəyə düşmüşdür. Bundan başqa, bu ideologiyalar bəşəriyyəti böyük böhranlara, münaqişə və müharibələrə sürükləmiş, dünyaya dəhşətli fəlakətlər gətirmişdir. Bunların səbəb olduğu acılar hələ də davam etməkdədir. Həmin ideologiyalar Allahı və yaradılışı inkar etməklə Darvinin təkamül nəzəriyyəsinə əsaslanır. Darvinizm dinə qarşı fəlsəfələrin əsasını təşkil edir.

Heç bir elmi əsası olmayan bu nəzəriyyə qısa olaraq canlıların təsadüflər nəticəsində və həyat mübarizəsi sayəsində təkmilləşdiyini iddia edir.

Beləliklə, darvinizmin insana verdiyi aldadıcı mesaj belədir: heç kimə qarşı məsuliyyət daşımırsan, həyatını təsadüflərə borclusan, yaşamaq üçün mübarizə aparmalı, lazım gələrsə, digərlərini əzməlisən. Bu dünya münaqişə və mənfəət dünyasıdır...

“Təbii seleksiya”, “həyat mübarizəsi”, “güclülərin həyatda qalması”

kimi darvinist mesajlar çox təhlükəlidir. Bu əxlaq anlayışı insanlara eqoist, mənfəətpərəst, amansız və zalım olmağı öyrədir. Şəfqət, mərhəmət və fədakarlıq kimi məziyyətləri isə aradan qaldırır. Bu darvinist təlqin, şübhəsiz, kitab əhlinin inancına və Quran əxlaqına tamamilə ziddir.

Beləliklə, darvinist təlqin hər üç dinə müxalif əxlaq anlayışlarından ibarətdir.

Bu həqiqətlər qarşısında Allaha inanan və gözəl əxlaqı qəbul edən kitab əhli və müsəlmanlar əməkdaşlıq etməlidirlər. Hər üç dinin mənsubları əl-ələ verib onsuz da heç bir elmi əsası olmayan, yalnız materialist fəlsəfə uğrunda ayaqda tutulmağa çalışılan darvinizmin yanlışlığını bütün dünyaya anlatmalıdırlar. İnancsızlıqdan qaynaqlanan bütün zərərli ideologiyalara (kommunizm, faşizm, irqçilik) və əxlaqi degenerasiyalara qarşı birlikdə fikri mübarizə aparmalıdırlar. Bütün dinlərə əlavə edilən xurafatların ortadan qalxması üçün doğru olanları dünyaya yaymağa çalışmalıdırlar. Bunlar gerçəkləşdiyi təqdirdə, dünya qısa zamanda hüzur və ədalətə qovuşar.

Antisemitizmə artıq son verilməlidir Dünya tarix boyu zalımlıqdan öz payını aldı...

Məsələn, Hülakü xan bir həftə davam edən Bağdad hücumu zamanı təxminən 200 000 müsəlmanı qətl etdi və Bağdadın yüz illik tarixi mirası tamamilə yox oldu. Vikinqlər isə istədiklərini zor gücünə etdirən zalım qövm kimi tarixə düşdülər. Dövrümüzdə də oxşar nümunələr mövcuddur.

Məsələn, Suriyadakı rejim öz xalqını hədəf alıb, Şərqi Türküstan, Kəşmir və İraqda tam mənası ilə qırğın yaşanır. Qısası, dünya dəhşətli hadisələrə şahidlik etdi və bu, hələ də davam edir. Tarix boyu musəvilər kimi daha çox əziyyət çəkən cəmiyyətlər də olmuşdur. Musəvilərin əziyyətləri oğlan uşaqlarını öldürüb qızlarını sağ buraxan Firon dövründə başladı. Musəvilərə qarşı təzyiqlər qədimdə assurların və babillilərin zamanında, həmçinin musəviləri öldürüb məbədlərini, şəhərlərini dağıdan romalılar dövründə də davam etdi. Musəviləri orta əsrlərdə də hədəf aldılar. Onlara qarşı ayrı-seçkilik edildi və getdikləri hər yerdə təqib olundular. Bu zülm altı milyon musəvinin nasistlər tərəfindən qətl edildiyi yaxın dövrlərə kimi davam etdi. Bu işgəncə hələ də davam edir.

Avropada antisemitizm həm təhqiramiz sözlərlə, həm də qəddar hücumlarla davam edir.

İş yerlərinin avtomobillərinin yandırılması, “yəhudilər qaz otaqlarına”, “yəhudilərə ölüm” kimi şüarlarla yüzlərlə insanın etiraz yürüşləri, sinaqoqlara atəş açılması və molotov kokteyli atılması bunlardan yalnız bir neçə nümunədir. Yaxın vaxtlarda Fransada bir yəhudi cütlüyünün evlərində vəhşi hücuma məruz qaldığı Kretey hadisəsi hələ də yaddaşlardadır. 2006-cı ildə Fransada bir gəncin qaçırılıb həftələrlə işgəncə edildikdən sonra çılpaq halda atılması və sonra ölməsi də hələ unudulmayıb.

Antisemitizmin yaşandığı tək ölkə Fransa deyil.

Argentinadan Tunisə, İrlandiyadan İspaniyaya qədər bir çox ölkədə musəvi topluluq-ları hədəfə alınıb.

İsrailə böyük dəstəyi ilə tanınan ABŞ-da belə musəvilər kimliyini və dini ibadətlərini gizlətmək məcburiyyətindədirlər. Nyu-Yorkda musəvi kipası taxdığı üçün səbəbsiz yerə dörd nəfərin hücumuna məruz qalan bir gənc, bir neçə qızın şüşə atdığı və: “Pis yəhudi”, -dediyi 12 yaşlı musəvi qız, Kaliforniyadakı hücumdan qabaq: “Heil Hitler”

(Salam, Hitler), – deyə qışqıran beş nəfərin hücumuna məruz qalan bir musəvi də ABŞ-dakı hadisələrdən bir neçəsidir.

Yaxın Şərq isə antisemitizmin ən pis nümunələrinə başçılıq edir. Xüsusilə Qəzza-İsrail savaşından sonra musəvilərə qarşı nifrət yaş və cinsə baxmadan artmağa davam edir. Bəs yaxşı, bəzi adamlar yəhudilərə nifrət etməyi niyə haqlı görür?

Keçmişdə bəziləri “Sion müdriklərinin protokolları” (The Protocols of the Elders of Zion) kimi məşhur antisemit təbliğat səbəbindən onları yaşadıqları cəmiyyətdən təcrid etdiyini Tarix boyu yəhudilərə edilən zülm tamamilə İslama zidd olan irqçi mühakimələrin nəticəsi idi. Qurana görə, yəhudilər kitab əhlidir. Onlara hörmət edilməli, sevgi ilə yanaşılmalıdır.

düşündüyü yəhudilərə nifrət etdilər. Bu həssaslıq daha sonra qan iftirası və musəvilərin şeytanın vücud halı olduğu qorxunc yalanlarla qızışdı. Bu gün İsrail və Fələstin arasındakı münaqişə gücünü həmin bu musəvi nifrətindən alır və bundan çox vaxt küçələrdəki müsəvilərə qarşı şiddəti leqallaşdırmaq üçün istifadə olunur. Əlbəttə, cəmiyyətdəki siyasi rəhbərlər və fərdlər xəta edə bilərlər. Lakin bir neçə nəfərin hərəkətinə əsaslanıb bütün topluluğu günahlandırmaq Quran əxlaqına uyğun deyil.

Musəvilər sakitliyi və təvazökarlığı ilə tanınırlar. Gündəlik ibadətləri ilə məşğul olan sakit təbiətli insanlardır. Belə sakit və çəkingən insanların tarix boyu əzablara düçar olması çox təəccüblüdür.

İsrailin yürütdüyü siyasətə etiraz etdikdə bütün cəmiyyətə qarşı gəlmədən mülki mövqedən çıxış etmək lazımdır. Allah müsəlmanları belə hərəkətlərdən çəkindirir. Quranda belə buyurulur:

Hər topluluqdan və hər millətdən pis insanların çıxması adi haldır. Müsəlman cəmiyyətlərinin içində saysız qatil, yalançı, günahkar və əxlaqsız insanlar olduğu kimi, musəvilərin də içində uyğunsuz hərəkətlərə yol verənlərin mövcudluğu normal haldır. Bununla yanaşı, bir şəxsin əməllərindən dolayı bütün topluluğa antipatiya bəsləmək çox məntiqsiz və mənasız işdir. Ən əhəmiyyətlisi isə bu, Qurana tamam ziddir.

Qurana əsasən, musəvilər kitab əhlidir. Onlar qorunmalı, hörmət və sevgi ilə qarşılanmalıdır. Allah bir çox ayədə musəviləri sədaqətli və dindar olduqlarına görə tərifləyir. Doğrusu, musəvilər Musa peyğəmbərə sədaqətlərindən ötrü müsəlmanlara gözəl örnək təşkil edirlər.

Bu həqiqətlər onu göstərir ki, İslamiyyətdə və musəvilikdə belə bir anlaşılmazlığa səbəb olacaq heç bir əsas yoxdur. Hər kəs Allahın dünyanı sevgi üçün yaratdığını və düşmənlik bəsləməyin Allahın diləyinə zidd olduğunu anlayarsa, dünyaya qardaşlıq və sülh hakim olar.

Peyğəmbərimizin (səv) kitab əhli ilə münasibətləri -Peyğəmbərimizin (səv) kitab əhlinin toy süfrələrinə qatılıb xəstələrini ziyarət etdiyinə dair rəvayətlər mövcuddur.

-Nəcran xristianları yanına gəldikdə hz. Muhəmməd (səv)

əbasını onlar üçün çıxarıb yerə sərmişdir.

-Peyğəmbərimizin (səv) xanımlarından biri Misirdən gəlmiş xristian Mariya binti Şəmun idi.

-Peyğəmbərimizin (səv) xanımlarından biri hz. Səfiyyə anamız isə Mədinədəki musəvilərdən Madıroğulları qəbiləsinin başçısı Hüyəy bin Əhtabın qızı idi.

-Hz. Muhəmməd (səv) Əvs və Xəzrəc qəbilələri ilə bağlanan Mədinə müqaviləsinə musəvilərin də qatılmasına izin vermiş, bununla da onların müsəlmanların arasında ayrı dini qrup kimi varlığını davam etdirməsini təmin etmişdir.

-Mədinə müqaviləsinin “Bəni-Əvf musəviləri inananlarla birlikdə cəmiyyət qurdular.

Musəvilərin dini özlərinə, müsəlmanların da dini özlərinədir” hökmü ilə müsəlmanların musəvilərin ənənə və inanclarına göstərdiyi hörmətin təməli Peyğəmbərimizin (səv) dövründə qoyulmuşdur. Yenə eyni mətnin 26-33-cü maddələrində kitab əhlinə mənsub vətəndaşların müsəlmanlarla eyni haqlara sahib olduğu, 16cı maddədə isə onlara qarşı haqsızlıq edilməyəcəyi göstərilir.

-Peyğəmbərimiz 630-cu ildə müsəlman olduqlarını bildirmək üçün Mədinəyə gələn Ximyər hökmdarının elçilərinə bu təlimatı vermişdir: “Bir musəvi və ya xristian müsəlman olduğu təqdirdə, möminlərdən olur (onlarla hüquqi baxımdan bərabərdir).

Kim musəvi ya xristianlıqda qalmaq istəyirsə, ona müdaxilə edilməz”. (İbn Hişam, “əs-Sirə” II, 586)

-Nəcran xristianları Mədinəyə altmış nəfərlik heyət göndərdilər. Mədinəyə çatan Nəcran heyəti məsciddə Peyğəmbərimizin (səv) hüzuruna çıxmış, ibadət vaxtı gəldikdə orada ibadət etmək istəmişdilər. Səhabələr buna etiraz etsə də, Allah Rəsulu məscidi onlara verdi. Onlar da şərqə dönüb ibadət etdilər. (İbn Hişam, “əs-Sirə”, 573-574; Həmidullah, “İslam Peyğəmbəri”, I, 619-620)

-Peyğəmbərimizin (səv) dövründə musəvi və xristianlara verilən amannamələrlə kitab əhlinin hüquqları qorunmuşdur. Sonrakı dövrlərdə hər hansı anlaşılmazlıq olanda kitab əhli bu amannamələri göstərmişdir. Məsələn, dəməşqli xristianların onlara verilən amannaməni dövrün xəlifəsi hz. Ömərə göstərib problemlərinin həll edilməsini istədikləri tarix kitablarında mövcuddur.

• Peyğəmbərimiz xristian İbn Harris bin Kab və qövmünə yazdırdığı razılaşma mətnində bu maddələri yazdırmışdır:

"Şərqdə və qərbdə yaşayan bütün xristianların dinləri, kilsələri, can və malları Allahın, Peyğəmbərin və bütün möminlərin himayəsindədir. Xristianlardan heç kim İslamı qəbul etməyə məcbur edilməyəcək. Xristianlardan biri hər hansı hücum və ya haqsızlığa məruz qalsa, müsəlmanlar ona kömək etmək məcburiyyətindədirlər".

-Peyğəmbərimizin (səv) Ədruh, Məkna, Xeybər, Nəcran Akabadan olan kitab əhlinə verdiyi sənədlər müsəlmanların kitab əhlinin can və mallarına zəmanət verdiyini və onlara inanc və ibadət azadlığı təmin etdiyini göstərir.

-Peyğəmbərimiz təbliğə başlayanda ilk dəfə Məkkədə bəzi xristianlarla qarşılaşmışdı. Hətta özünə vəhyin gəldiyi ilk günlərdə onunla və hz. Xədicə ilə ilk dəfə danışanlardan biri Varaqa bin Nofəl İncilin ilk əl yazmalarına sahib xristian idi. (Buxari, Bədül-vəhy, 3)

-Xəlifələr dövründə dağıdılan kilsələr müsəlmanlar tərəfindən təmir edilir, yeni sinaqoq və monastırların inşa edilməsinə icazə verilirdi. Məsələn, Mədain xaricindəki və patriarx Mar Ammə tərəfindən daha öncə yandırılan Müqəddəs Sergey monastırı hz. Osman dövründə yenidən inşa edilmişdi.

-Suriyanın fəthindən sonra müsəlmanlar Şamdakı Müqəddəs Con kilsəsində namaz qılırdı, xristianlar da bazar günləri öz ibadətlərini sərbəst şəkildə yerinə yetirirdilər. İlk dinin mənsubları eyni məsciddə sülh şəraitində ibadət edirdilər.

Peyğəmbərimizin (səv) Tövrat və İncilə münasibəti Müslim belə nəql edir: “Əbu Hüreyrənin şahidliyi ilə hz.

Peyğəmbərdən belə nəql olunur:

buyurmuşdur kitab əhli Tövratı ki, Peyğəmbərimiz ibranicə oxuyur, müsəlmanlar üçün ərəbcəyə tərcümə edirdilər”. (MişkətülMəsabih, I kitab, 6-cı hissə, səh. 42) “Əl-Hafiz əl-Zəhəbi qeyd edir ki, yəhudilikdən İslama dönən Abdullah ibn Salam Peyğəmbərin yanına gəldi və ona: “(Dünən gecə) Quranı və Tövratı oxudum”, – dedi. O da cavab verdi: “Bunu bir gecə, o birini də başqa gecə oxu”.

(Al-Thalabi, Al-İman; al-Thalabi, Tathkarar al-Huffadh, I cild, səh. 27)

“Hz. Muhəmmədin (səv) yaxın çevrəsindən Abdullah ibn Əmr müntəzəm Tövrat oxuyurdu. Bir gün gecə yuxusunda bir əlində bal, digərində yağ tutduğunu, bəzən o biri, bəzən də bu biri əlindən yediyini görür. Sonra o, yuxusunu Peyğəmbərə danışır. Peyğəmbərimiz Abdullahın yuxusunu iki kitabı, yəni bəzən Tövratı, bəzən də Quranı oxuması ilə açıqlayır”. (Səhih Buxari, 6-cı cild, 987-ci hədis, səh. 439)

“Əbu Səid Hudridən: Peyğəmbərimizdən belə soruşduq:

“Ey Allahın Rəsulu, İsrail oğullarından bir şey nəql edə bilərikmi?” Belə buyurdu: “Bəli, edə bilərsiniz. Onlardan bir şey yazsanız, bilin ki, onlarda daha maraqlı məlumatlar vardır”. (Hənbəl, Müsnəd, 111-12, hədis nömrə: 11034)

Peyğəmbərimiz hər zaman sülh tərəfdarı olmuşdur Peyğəmbərimiz heç vaxt müharibə arzulamamış, İslam əxlaqını insanlara dinc yolla çatdırmağa çalışmışdır. Buna görə də hücum və təzyiqlərə illərlə səbir göstərmiş, lakin bunlara cavab vermək zəruri olduqda Allahdan gələn vəhylə savaşa izin vermişdir. O, təzyiq və hücumlar həyati təhlükəyə çevrilmədikcə heç bir ölkəyə müharibə elan etməmişdir.

Mutə döyüşü müsəlmanların Peyğəmbərimiz həyatda ikən ən qanlı və ən çətin döyüşü olmuşdur. Peyğəmbərimiz bu orduya Zeyd bin Harisəni başçı təyin etmiş və orduya aşağıdakı məsləhətləri vermişdir:

“Allahın adı ilə və Allah yolunda Onu inkar edənlərlə savaşın. Xəyanət etməyin. Qulaq və burun kimi bədən üzvlərini kəsməyin. Uşaq, qadın, yaşlı və məbəddəki din adamlarını öldürməyin. Xurma və başqa ağacları kəsməyin, evləri dağıtmayın”. (Buxari)

Savaş əsnasında göstərilməli əxlaqi prinsiplər isə belə sadalanır:

1. Yalnız müharibəni təşviq edən və müharibədə iştirak edənlərlə müharibə edilir.

2. Kilsələrdəki rahiblərə qətiyyən toxunmaq olmaz.

3. Uşaqlara zərər vermək olmaz.

4. Qadınlara zərər vermək olmaz.

5. Yaşlılara zərər vermək olmaz.

6. Əkin yerlərinə zərər vermək olmaz.

7. Əhdə vəfa göstərmək və müqavilələrə sadiq qalmaq lazımdır. 8. Heyvanlara zərər vermək olmaz.

9. Zülmə yol vermək olmaz.

10. Şəhərləri dağıtmaq olmaz. (Ahmet Hamdi Akseki, Abdurrahman Azzam Paşa'nın "Allah'ın Peygamberlerine emanet ettiği ebedi risalet", Diyanet İşleri Başkanlığı Neşriyat, Ankara, 1948, ön söz)

Əsri-səadət dövrünün sülh və hüzurla davam etməsinin ən əhəmiyyətli səbəblərindən biri Quran əxlaqını yaşayan Peyğəmbərimizin (səv) ədalətli olması idi. Əcnəbi yazıçılar da Peyğəmbərimizin (səv) bu üstün xüsusiyyətindən təsirlənib onun gözəl əxlaqını əsərlərində təsiredici ifadələrlə tərifləmişlər. Corc Bernard Şou (George Bernard Shaw) “Səmimi İslam” əsərində bu xüsusiyyətləri belə qeyd edir:

“Hz. Muhəmmədin (səv) dinini möhtəşəm canlılığına görə daima üstün tutmuşam. Hər dövrə xitab edən, həyatın dəyişən mərhələləri ilə ayaqlaşan tək din kimi gəlir mənə. Onu –o misilsiz insanı– araşdırdım və məncə, ...“İnsanlığın xilaskarı”

adlandırılmalıdır. Əgər onun kimi bir şəxs modern dünyanın hökmranlığını öhdəsinə götürsəydi, çox ehtiyac duyulan sülh və xoşbəxtliyi gətirib dünyanın problemlərini həll etməkdə müvəffəqiyyətli olardı... (Sir George Bernard Shaw, The Genuine Islam, cilt.1, No.8, 1936)

Dövrümüzdə dünyanın dörd tərəfində meydana gələn münaqişə və qarşıdurmaların tək həlli xurafatdan təmizlənib Quran əxlaqını mənimsəmək və Peyğəmbərimiz kimi din, dil və irq fərqi qoymadan ədalətdən ayrılmamaqdır.

Peyğəmbərimiz kitab əhlinə müqavilə əsasında imtiyazlar vermişdir Peyğəmbərimizin (səv) dövründə çoxlu müqavilələrlə musəvi və xristian cəmiyyətlərinə həyat və hüquqlarını zəmanətə alan müxtəlif imtiyazlar verilmişdir. Sina dağında yerləşən “Müqəddəs Yekaterina”

monastırının rahiblərinə verilən haqlar buna nümunədir. Bu sənədlər müsəlman idarəçiliyi altında olan və ya İslamın hökmranlığını qəbul edən kitab əhlinə hüquqi, dini və sosial imtiyazlar verirdi. Problemlər bu sənədlər əsasında həll edilirdi. Məsələn, tarix kitablarında Şamdakı xristianların bir problemlə üzləşdikdə imtiyazlarının qeyd olunduğu bu müqavilə sənədlərini xəlifə Ömərə (rə) göstərdikləri və problemlərin bunun əsasında həll olunmasını istədikləri yazılır.

Ey iman gətirənlər!

Hamınız bir yerdə sülhə (islama) gəlin! Şeytanın yolu ilə getməyin, çünki o, sizin açıq düşməninizdir!

(Bəqərə surəsi, 208)